27 Ιουν 2011

ΤΟ ΠΕΙΡΑΜΑ






"Όλη η πολιτική είναι ένας αγώνας για δύναμη,
  το απώτατο είδος δύναμης είναι η βία"
                                                                  Wright Mills



To 1971 στο Πανεπιστήμιο του Stanford διεξήχθη ένα πείραμα,
που χρηματοδοτήθηκε από τις ένοπλες δυνάμεις(Ναυτικό των ΗΠΑ) και είχε σκοπό
την εξήγηση των συγκρούσεων στις φυλακές κράτησης των πεζοναυτών.
Το πείραμα θα διαρκούσε 2 εβδομάδες.
Αλλά το πείραμα παρεκτράπηκε εντελώς και τερματίστηκε εσπευσμένα
εντός 6 ημερών...
Χωρίσανε τους ανθρώπους που λάβανε μέρος σε 2 κατηγορίες :
" Δεσμοφύλακες" και "Φυλακισμένους" και δημιούργησαν μια εικονική φυλακή.
Ακόμα και αυτή η εικονική φυλακή, είχε την δύναμη να κάνει  τους συμμετέχοντες
να χάσουν τους εαυτούς τους, μέσα στο σενάριο της απόλυτης εξουσίας
και του ελέγχου.

Οι "δεσμοφύλακες" επέδειξαν φρικτή συμπεριφορά προς τους κρατούμενους.

Απόσπασμα από το ημερολόγιο ενός "δεσμοφύλακα" την πρώτη μέρα:
"..καθώς είμαι ειρηνιστής και μη επιθετικό άτομο,
  δεν μπορώ να διανοηθώ
  ότι θα γίνω ποτέ δεσμοφύλακας
  και θα κακομεταχειριστώ άλλα πλάσματα"

Απόσπασμα από το ημερολόγιο του ίδιου ατόμου 4 μέρες μετά:
"..κάνω καψόνι στον Λοχία,
 ο οποίος πεισματικά συνεχίζει να αντιδρά υπερβολικά σε όλες τις διαταγές.
 Τον έχω ξεχωρίσει για ειδική κακοποίηση,τόσο επειδή πάει γυρεύοντας,
 όσο και επειδή δεν τον πάω.
 Το πραγματικό πρόβλημα ξεκινάει την ώρα του δείπνου.
 Ο καινούργιος φυλακισμένος (416) αρνείται να φάει το λουκάνικο του.
 Τον ρίχνουμε στην τρύπα,(απομόνωση) και τον διατάζουμε να κρατά λουκάνικα
 στο κάθε χέρι.
 Υπάρχει κρίση εξουσίας.
 Αυτή η επαναστατική διαγωγή υπονομεύει τον απόλυτο έλεγχο που ασκούμε
 στους άλλους.
 Αποφασίζουμε να εκμεταλλευτούμε την αλληλεγγύη των κρατουμένων και να πούμε
 στον καινούργιο,ότι αν δεν φάει  το λουκάνικο του,θα απαγορευτεί το επισκεπτήριο
 σε όλους.
 Περνώ απέξω και χτυπώ το ρόπαλο μου στην πόρτα της τρύπας,
 νοιώθω πολύ θυμωμένος με αυτόν τον φυλακισμένο,επειδή προκαλεί ενόχληση
 και δημιουργεί φασαρίες στους άλλους.
 Αποφάσισα να τον ταΐσω με το ζόρι αλλά και πάλι δεν τρώει.
 Άφησα το φαγητό να τρέχει πάνω στον πρόσωπο του.
 Δεν πίστευα ότι τα έκανα εγώ όλα αυτά.
 Μίσησα τον εαυτό μου που τον εξανάγκασα να φάει,

 αλλά μίσησα και εκείνον επειδή δεν έτρωγε."


Δηλώσεις του "φυλακισμένου" 416 :
"Άρχισα να αισθάνομαι ότι έχανα την ταυτότητα μου,
 ότι το πρόσωπο...που προσφέρθηκε να μπει στην φυλακή
 (γιατί για μένα ήταν,και εξακολουθεί να είναι φυλακή,
 δεν το θεωρώ ούτε πείραμα ούτε προσομοίωση...)
 ήταν για μένα κάτι μακρινό,κάτι που άνηκε στο παρελθόν.
 Έτσι που τελικά δεν ήμουν αυτό το πρόσωπο,ήμουν το νούμερο 416.
 Ήμουν πραγματικά ο αριθμός μου,το 416 ήταν αυτό που στην πραγματικότητα
 έπρεπε να αποφασίσει τι θα έκανα.
 Έμαθα ότι ο κόσμος μπορεί εύκολα να ξεχάσει,πως και οι άλλοι είναι άνθρωποι"


Το 416 ήταν αυτό που....και όχι ο 416...είναι απίστευτο πως μια προσωπικότητα
κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες και μέσα σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα,
παίρνει την θέση ενός απρόσωπου πράγματος! ΤΟ 416...
Ο νέος"φυλακισμένος" ο 416,είχε πάρει την θέση ενός άλλου κρατούμενου.
Κάποιου που συμμετείχε στο πείραμα από την αρχή και μέσα σε 4 μέρες είχε κλονιστεί
τόσο η ψυχική του υγεία,που οι υπεύθυνοι του προγράμματος θελήσανε να
τον απομακρύνουν εσπευσμένα.
Ο"κρατούμενος" όμως ζητούσε να γυρίσει πίσω στο πείραμα, για να αποδείξει
ότι είναι ένας καλός φυλακισμένος!!!








 
 
 
 
 
 
 
 
Είναι αξιοσημείωτο ότι κανείς δεν είπε : "ΕΓΚΑΤΑΛΕΙΠΩ ΤΟ ΠΕΙΡΑΜΑ"
Στην αρχή του πειράματος οι "φυλακισμένοι" είχαν αντιδράσει με μια απόπειρα
εξέγερσης.Όταν ηττήθηκαν βρήκαν διέξοδο στην πειθήνια υποταγή προς όλους
τους κανόνες,που επέβαλλαν οι "δεσμοφύλακες" όσο παράλογοι και ταπεινωτικοί
και αν ήταν.
Δεν επέδειξαν όλοι οι "δεσμοφύλακες" την ίδια σαδιστική συμπεριφορά,
αλλά ούτε αντιστάθηκαν στην σκληρότητα της ομάδας,και παρέμειναν
σε επαφή με τον τρόμο,που ασυνείδητα αποτελούσαν μέρος του.
Αν κάποιοι από αυτούς ήταν υπεύθυνοι,το αποτέλεσμα θα ήταν
διαφορετικό...

Όπως αναφέρει ο Zimbardo,ο καθηγητής που οργάνωσε το πείραμα:
" Δεν ήρθαν ποτέ σε μένα να μου πουν ότι αυτά τα άτομα, πραγματοποιούν
  απαίσιες πράξεις που απεχθάνομαι....ή σε έναν κακό φρουρό να τον αποτρέψουν,
  είναι μόνο ένα πείραμα,μαλάκωσε.."

Οι κακοί φρουροί ήταν οι βάναυσοι και οι υπόλογοι για την δημιουργία
του κλίματος τρόμου στην φυλακή.
Ωστόσο οι καλοί φρουροί ήταν αυτοί που πραγματικά διέβρωσαν τον χώρο,
γιατί στην πραγματικότητα χρειάζονταν τους κακούς έτσι ώστε αυτοί να
φαίνονται καλοί.
Συνήθισαν στις ωμότητες των άλλων,γιατί δημιούργησαν για τους εαυτούς τους
την εικόνα των καλών ,σε σημείο που ήθελαν να γίνουν αρεστοί ως τέτοιοι,
χωρίς να αντιδρούν καθόλου,στις πρακτικές των κακών.

Με αυτό τον τρόπο συνέβαλαν στην δημιουργία μιας κοινωνικής πραγματικότητας,
που έκανε και τους επαναστατημένους"φυλακισμένους",να θέλουν να γίνουν καλοί,
και να συμμορφωθούν προς το σύστημα,χωρίς την δημιουργία προβλημάτων.
Οι έγκλειστοι δέχτηκαν την κατάσταση,σαν να άξιζαν μια τέτοια συμπεριφορά.
Τάχτηκαν δε,μαζί με τους φρουρούς έναντι του απομονωμένου συγκρατούμενου,
που αντιμετώπιζε την κατάσταση με την άρνηση φαγητού.
Αντί να υποστηρίξουν αυτήν την τελική και κύρια πράξη εξέγερσης,
οι κρατούμενοι τον αντιμετώπισαν ως έναν ταραχοποιό που του άξιζε
να τιμωρηθεί για την ανυπακοή του.

Αυτό που έδειξε το πείραμα του Stanford ήταν το πόσο αποτελεσματική
είναι η ψυχολογική πίεση.
Μπορείς να αντισταθείς στην φυσική βία,αλλά η διακριτική ψυχολογική
πίεση είναι πολύ περισσότερο δραστική.

Όταν ασκείται έντονη ψυχολογική πίεση στους λαούς τα αποτελέσματα είναι
ανάλογα.
Η άνοδος του Hitler στην εξουσία έγινε με την προσφορά σε ένα έθνος,
της υπόσχεσης της ασφάλειας έναντι της παράδοσης της προσωπικής ελευθερίας
των πολιτών.
Τα τελευταία χρόνια οι εθνικοί ηγέτες,με πρόσχημα την οικονομική κρίση,
προτείνουν την ίδια ανταλλαγή.
Υπόσχονται την εγγύηση της ασφάλειας για τους πολίτες,με την θυσία
κάποιων εκ των βασικών δικαιωμάτων τους και ελευθεριών τους.
Όσες περισσότερες ελευθερίες παραδίδουμε στο όνομα αυτής της πλασματικής
ασφάλειας,τόσο περισσότερη δύναμη παραχωρούμε στα χέρια των "δεσμοφυλάκων"
μας.

Οι ηγέτες -δεσμοφύλακες,όπως ακριβώς και στο πείραμα του Stanford,
επιβάλλουν τιμωριτικές ενέργειες στους πολίτες (μείωση μισθών,
περικοπές σε βασικές ανάγκες,κλίμα μόνιμης ανασφάλειας κτλ)
για μια κατάσταση που οι ίδιοι δημιούργησαν,και φέρουν την αποκλειστική ευθύνη.
Οι τιμωριτικές αυτές ενέργειες,που επιβάλουν οι ηγέτες- δεσμοφύλακες,
έχουν σκοπό να διαμορφώσουν την συμπεριφορά των αποδεκτών
(πολιτών-"φυλακισμένων") απέναντι στην τιμωρία,και έχουν επίσης σκοπό να
δημιουργήσουν κλίμα φόβου,μια μέθοδο με την οποία η εξουσία της βίας,
διατηρεί την ισχύ της.

Η επίρριψη ευθυνών εκ μέρους της πολιτικής ηγεσίας σε κάτι έξω από αυτούς,
(φταίει αυτή η μυστήρια οντότητα που ονομάζεται οικονομική κρίση..)
καθώς και η αποποίηση των δικών  τους ευθυνών,διευκολύνουν την κακοποίηση
του θύματος.
Στην περίπτωση μας,την δική μας,των θυμάτων-πολιτών.
Η παρουσίαση του κακού ως αναγκαίου(πρέπει να προβούμε σε περικοπές),
η ανάπτυξη δικαιολογιών (μας επιβάλλονται όροι από τους δανειστές μας),
και τα νέα κοινωνικά μοντέλα που γίνονται αποδεκτά,έχουν πολλές ομοιότητες
με την εικονική  φυλακή του πειράματος του Stanford.

Και όπως λέει και ο Zimbardo,ο καθηγητής που οργάνωσε το πείραμα :
"Μέρα με την μέρα,καθώς η κατάσταση παρήκμαζε,όλοι μας προσαρμοζόμασταν
 σε αυτή.
 Λες και κάθε μέρα βίας και εκμετάλλευσης,ήταν το σκαλοπάτι για την επόμενη"

Η φυλακή βασίζεται στο μοντέλο της στέρησης.
Της ελευθερίας,των δικαιωμάτων, της ατομικής ταυτότητας,των αγαθών,
των υπηρεσιών, της αυτονομίας και της ασφάλειας.
Την ίδιο μοντέλο στέρησης συναντάμε πλέον στην καθημερινότητα μας.
Και στην δικιά μας την πλάτη τώρα διεξάγεται ένα πείραμα.
Είμαστε οικονομικοί "κρατούμενοι".Βιώνουμε ένα ολοκληρωτικό καθεστώς
που μας απομονώνει από τον εαυτό μας και τον υπόλοιπο κόσμο.
Ζούμε έναν οικονομικό πόλεμο.

Ο Clauzewitz δίνει τον εξής ορισμό για τον πόλεμο:

 "Πράξη βίας ώστε εξαναγκαστεί ο αντίπαλος να κάνει αυτό που θέλουμε"

Αυτό ζούμε αυτή την εποχή.Έναν πόλεμο στον οποίο εξαναγκαζόμαστε να κάνουμε
αυτό που θέλουν. Είμαστε θύματα της βίας,της οικονομικής βίας.

Ο Galtung  προσδιορίζει ως:
Δομική βία :
Η συγκεκαλυμμένη βία,η οποία υπάρχει σε ένα κοινωνικό σύστημα με οποιαδήποτε μορφή,παραδείγματος χάρη,ως κοινωνική αδικία.
Η εκδήλωση της δεν συνδέεται με την ανάγκη ύπαρξης κάποιου δράστη
ο οποίος την ασκεί αμέσως.ή κάποιου θύματος το οποίο έχει συνείδηση ότι του ασκείται.
Η έννοια της βίας είναι συναφής με την έννοια της χειραγώγησης.

Δομική βία υπάρχει :
όταν επηρεάζονται οι άνθρωποι τόσο πολύ,ώστε τα σωματικά τους και πνευματικά
τους επιτεύγματα να είναι μικρότερα από τις πραγματικές τους δυνατότητες.

Δομική βία είναι :
η αιτία της διαφοράς,ανάμεσα σ΄αυτό που έχει επιτευχθεί σε μια κοινωνία και σ' αυτό
το οποίο μπορεί να επιτευχθεί.

Σας θυμίζουν κάτι τα παραπάνω ;
Όλοι είμαστε εν δυνάμει "δεσμοφύλακες" και φυλακισμένοι"
Και άσχετα το ποια ειδικότητα μας κλήρωσαν, ή κληρώσαμε οι ίδιοι για τον ευατό μας
αυτό που πρέπει τώρα να επιλέξουμε είναι τι είδους "δεσμοφύλακες"
ή "φυλακισμένοι" θα γίνουμε.

Θα κλείσω με τα λόγια ενός βασανιστή στην διάρκεια της δικτατορίας.
Ήταν ένας από αυτούς που δεν συμμετείχαν στα βασανιστήρια...
ένας σαν τους "καλούς δεσμοφύλακες" του πειράματος του Stanford...

"Θα έπρεπε να πληρώσουμε ακριβά,
 γιατί αν και ήμασταν μάρτυρες όσων συνέβαιναν,
 η μόνη μας αντίδραση ήταν,να μην πάρουμε μέρος σε αυτά που γινόταν....
 Για εμάς η κατηγορία θα μπορούσε να συνοψίζεται στην ερώτηση :
 Πως μπορούσατε κύριοι, να βλέπετε να συμβαίνουν όλα αυτά
 μπροστά στα μάτια σας και να μην κάνετε τίποτα ;"



"Ο κόσμος είναι επικίνδυνος όχι εξαιτίας αυτών που κάνουν το κακό,
  αλλά εξαιτίας αυτών που τους κοιτάζουν χωρίς να κάνουν τίποτα."
                                                                     Albert Einstein







*πηγή: Διπλωματική μεταπτυχιακή εργασία στο τομέα της Εγκληματολογίας,
             της Μαρίας Τζιράρκα-2007
             "To πείραμα του Stanford (1971) και η ερμηνεία της βίας
               Η απήχηση του στην εγκληματολογική θεωρία"
Video:
falakrosepanastaths's Channel-youtube

Δεν υπάρχουν σχόλια: